أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

163

تجارب الأمم ( فارسى )

ديگر افتاده بود ، همچون سند و رخج [ 1 ] و زابلستان و تخارستان [ 2 ] و دروستان [ 3 ] و جز آن ، باز پس گرفت و مردمى را كه نامشان پاريز [ 4 ] بود بكشت و بازمانده‌شان را بپراكند يا برده كرد يا در جنگها به كار گرفت و مردمى ديگر را كه چول‌شان مىناميدند براى وى در بند كردند و به نزد وى آوردند و جز هشتاد تن از دليران ايشان همه را بكشت و كارهاى بزرگى كرد ، همچون بنياد نهادن دژها و پناهگاهها و سنگرها ، تا اگر دشمنى ناگهان سر رسد در آنها پناه گيرند . [ پى آمد نيك كارهايى كه كرد ] بهره‌اى كه انوشروان از اين كارهاى خود گرفت آن بود كه خاخان كه نامش سنحوا [ 5 ] بود و در آن روزگار رخنه‌ناپذيرترين و دلاورترين توران به شمار مىآمد و هموست كه ورز [ 6 ] پادشاه هپتاليان را بى هيچ انديشه از شمارهء جنگجويان و دليرىشان بكشت ، پس از آن كه ورز را بكشت و سپاه او را نابود كرد و خواسته‌هاشان بگرفت و كشورشان را - جز آن چه خسرو بر آن چيره شده بود - از آن خويش كرد ، با سپاهيان خود و با مردمان ديگرى كه آنان را به سوى خود كشانيده بود ، همچون أبجر [ 7 ] و بنجر و بلنجر ، و شماره‌شان [ 96 ] يك صد و ده هزار سپاهى بود ، به سوى انوشروان روىآور گرديد و كس

--> [ ( 1 ) ] رخج : استانى است در همسايگى قندهار و خاور بست ( لسترنج : 371 ) رخود ( مقدسى : 297 ) . نولدكه آن را معرب Araxwadh گفته است ( ترجمه زرياب : 307 تعليق 12 ) . [ ( 2 ) ] تخارستان : استانى است پرگستره ، در خاور بلخ ( لسترنج : 453 ) . [ ( 3 ) ] دروستان : در متن چنين است . آن چه در طبرى ( 2 : 894 ) است ، دردستان . در حواشى آن دروستان ، دروستان ، دهستان . [ ( 4 ) ] در متن : للبافرز . در طبرى : بارز ، در حواشى آن ، البارز . ضبط نولدكه : پاريز است ( ص 253 ، 308 يادداشت 13 ) كه با طبرى همخوانى دارد . للبافرز ، چنين مىنمايد كه مصحف « البارز » است . [ ( 5 ) ] در متن : سنحوا ( سنخوا ؟ ) . اين نام در طبرى ( 2 : 895 ) سنجبوا ، و در حواشى آن ، سحبوا ، آمده است . ( نگاه كنيد به نولدكه ، زرياب ص 254 ، 309 يادداشت 17 ) [ ( 6 ) ] ورز : در متن چنين است . در طبرى نيز ورز و در حواشى آن ، ورد ، آمده است . [ ( 7 ) ] أبجر : در متن به همين گونه است . در طبرى ( 2 : 895 ) ابخز و در نولدكه بگونه ابخاز آمده است ( ترجمه زرياب : 255 ، 308 تعليق 15 ) .